Wat is ervaringdeskundigheid?

1 februari 2025

De term ‘ervaringsdeskundigheid’ wordt op verschillende manieren gebruikt. INVOLV onderscheidt ‘het hebben van ervaringen’ en ‘ervaringsdeskundigheid’. Je kunt zelf, of als naaste, ervaringen hebben met het leven met een aandoening of beperking. Wanneer spreken we van ‘iemand met ervaringen’ en wanneer van ‘iemand met ervaringsdeskundigheid’?

Verwerking en vaardigheden

Het verschil zit onder andere in de mate waarin iemand een aandoening of beperking verwerkt heeft, én in de vaardigheden en actuele ervaringskennis die iemand heeft. Bijvoorbeeld het kennen van de wensen en behoeften van mensen in een soortgelijke situatie. In onze online module over dit onderwerp leer je meer.

Voor wie maak je het verschil?

Ervaringsdeskundigheid wordt op verschillende manieren ingezet. We leggen in dit artikel twee verschillende vormen uit, die verschillen in voor wie  het inzetten van ervaringsdeskundigheid verschil maakt.  

1. Ervaringsdeskundigheid wordt benut om de zorg of het project te verbeteren voor een grotere groep. Dat noemen we ook wel ‘voor het collectief’. Dit gaat via belangenbehartiging en participatie.
   
2. Ervaringsdeskundigheid wordt benut om het leven van een individuele patiënt of cliënt te verbeteren. Je kunt hierbij denken aan inbreng in een behandelteam.

De ene manier is niet beter dan de andere manier. We merken wel dat hier soms verwarring over ontstaat, en willen je met dit artikel helpen om het verschil te zien.  

Optie 1: voor een grotere groep (belangenbehartiging)

Ervaringsdeskundigheid wordt steeds vaker benut om zorg en welzijn voor een grote groep mensen te verbeteren. Mensen met eigen ervaring als patiënt, cliënt of naaste spelen hierin een belangrijke rol. Ze brengen niet alleen hun persoonlijke verhaal in, maar ook de gedeelde ervaringen, wensen en behoeften van anderen in vergelijkbare situaties.    

Zij zijn bijvoorbeeld actief als ervaringsdeskundige om wetenschappelijk onderzoek relevanter te maken, om een nieuwe zorgrichtlijn mede te ontwikkelen, of in een ziekenhuis mee te denken over het ontwikkelen van een nieuw zorgpad. Soms is dat op regionaal of lokaal niveau en soms op nationaal of internationaal niveau.    

Voor een grotere groep dus, ook wel ‘voor het collectief’.  

De ene manier is niet beter dan de andere. Er is soms wel verwarring over, en met dit artikel willen we je helpen om het verschil te zien.  

Optie 2: voor de individuele patiënt (behandelteam)

Steeds vaker zijn ervaringsdeskundigen onderdeel van een behandelteam in de zorg. Bijvoorbeeld: iemand die zelf blind is geworden op latere leeftijd begeleidt in een revalidatietraject iemand die net blind is geworden. Of iemand die zelf een depressie heeft gehad, begeleidt iemand om daarmee om te gaan, samen met een multidisciplinair behandelteam. De ervaringsdeskundige is dan één van de disciplines (behandelaren) die de patiënt/cliënt behandelt.

Maar ook buiten een direct behandelteam komen we deze vorm van ervaringsdeskundigheid tegen. Bijvoorbeeld binnen herstelnetwerken, maatjestrajecten of inloophuizen. Dit kan veel waarde toevoegen aan iemands behandeling, door herkenning, erkenning en praktische handvatten. Een ervaringsdeskundige in een behandelteam (of aanvullend naast een behandeling of voorafgaand aan behandeling tijdens een wachtlijst) brengt andere kennis en ervaring in dan een zorgprofessional die zelf (meestal) geen ervaring heeft met de aandoening of kwetsbaarheid waar iemand voor in behandeling is.  

Ervaringsdeskundigheid dus om het leven van een individuele patiënt/cliënt te verbeteren.

INVOLV richt zich op het inzetten van ervaringsdeskundigheid voor een grotere groep, via belangenbehartiging en participatie. Onze focus ligt dus vooral op het collectief.

Wie vraag je om training of advies?

INVOLV richt zich op het inzetten van ervaringsdeskundigheid voor een grotere groep. Via belangenbehartiging en participatie. Bekijk ons trainingenoverzicht om de mogelijkheden te bekijken. Of neem contact op met één van onze adviseurs.

Er zijn verschillende opleidingsinstituten die een opleiding voor ervaringsdeskundigen in een behandelsetting aanbieden. Hier noemen we er een aantal. Hiermee zijn we waarschijnlijk niet compleet voor heel Nederland, dus zoek ook zelf of er specifiek voor jouw aandoeningsgebied een training of opleiding bestaat.

Opleidingen voor ervaringsdeskundigen (HBO / Associate Degree)

Opleidingen voor specifieke aandoeningsgebieden

• Mogelijkheden binnen de oncologie (KWF-website (opent in nieuw tabblad))
• Opleiding Ervaringsdeskundige maag- darm en leverziekten (MDL-fonds website) (opent in nieuw tabblad)

Verder lezen?

• Praktijkvoorbeeld: ervaringsdeskundigheid bij Stichting Olijf