De Participatiematrix
Hoe zorg je ervoor dat patiënten binnen onderzoek ook echt meedenken en meebeslissen? De Participatiematrix helpt onderzoekers en patiëntenvertegenwoordigers om samen te bepalen hoe en waar patiënten kunnen meedoen in onderzoek. Het is een handig hulpmiddel om participatie goed en gestructureerd vorm te geven. Je vraagt ‘m aan via de website van KRCU.
Wat is de Participatiematrix?
De Participatiematrix laat zien hoe patiënten kunnen meedoen in verschillende fasen van onderzoek. Onderzoekers en patiëntenvertegenwoordigers gebruiken de matrix om samen te bepalen:
- Waar en hoe patiënten meedoen in het onderzoek.
- Wat ieders verwachtingen en verantwoordelijkheden zijn.
- Hoe de samenwerking tussentijds en achteraf geëvalueerd kan worden.
Dit maakt participatie niet alleen overzichtelijk, maar helpt ook om misverstanden te voorkomen en het onderzoek beter aan te laten sluiten op wat patiënten écht belangrijk vinden.
Meer informatie vind je op de site van het KRCU (Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht), het onderzoeks- en innovatiecentrum van UMC Utrecht Hersencentrum en De Hoogstraat Revalidatie. het UMC Utrecht Hersencentrum deelde ook een korte video met uitleg op YouTube.
Matrix versus ‘Participatieladder’
Voordat je met de Participatiematrix aan de slag gaat, kan het waardevol zijn om kennis te nemen van de verschillende niveaus van participatie via de Participatieladder. Deze ladder is afgeleid van de ‘ladder van burgerparticipatie’ (Arnstein 1969). Je kunt de Participatieladder zien als een basis voor de Participatiematrix.
Hoe gebruik je de Participatiematrix?
De Participatiematrix heeft twee assen:
- Fasen van onderzoek: voorbereiding, uitvoering en implementatie.
- Verschillende rollen: van luisteraar en meedenker tot adviseur, partner of zelfs mede-beslisser.
Op het kruispunt van deze assen kun je invullen welke rol patiënten spelen in welke fase. Zo maak je samen afspraken over de mate van betrokkenheid en wordt participatie concreet en helder.
Waarom is de Participatiematrix waardevol?
Meer invloed voor patiënten
Patiënten krijgen een duidelijke en passende rol, waardoor onderzoek beter aansluit op hun behoeften.
Minder ruis, betere samenwerking
Het model helpt bij een open en gelijkwaardig gesprek over participatie.
Flexibel in gebruik
Elk onderzoek is anders. De matrix helpt om participatie af te stemmen op wat past bij het project en de betrokkenen.
Door de Participatiematrix te gebruiken zorgen onderzoekers en patiënten er samen voor dat onderzoek niet alleen over, maar ook mét patiënten wordt gedaan. Dat leidt tot betere uitkomsten en meer impact.
Online module ‘Rollen in participatie’
In de online module ‘Rollen in participatie’ leer je aan de hand van de Participatiematrix welke rollen er zijn voor patiëntenvertegenwoordigers. En wanneer het handig is om over deze rollen in gesprek te gaan. Voorbeelden van rollen zijn meedenker, adviseur of initiatiefnemer.
Hoe is de Participatiematrix ontstaan?
De Participatiematrix is ontwikkeld door het Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht, samen met patiëntenorganisatie BOSK en met steun van Fonds NutsOhra. De behoefte aan een praktisch hulpmiddel om participatie gestructureerd en doordacht toe te passen, was de basis voor dit model.
Bekijk ook deze artikelen
Podcast: van koffiemoment tot krachtig patiëntenpanel
Podcast
Kan samenwerking met patiënten de zorg echt verbeteren? Een neuroloog en een voorzitter van een patiëntenpanel gaan de discussie aan.
Acht tips voor inclusief onderzoek
Blog
Hoe zorg je ervoor dat mensen die bijvoorbeeld moeite hebben met lezen of die sociaal kwetsbaar zijn mee kunnen doen aan het onderzoek?
“Van patiënt naar partner’: publicatie in TSG
Wetenschappelijke publicatie
In 2025 verscheen het artikel "Van patiënt naar partner." Over de fasen die iemand met een chronische aandoening kan doorlopen vanuit het perspectief van patiëntenvertegenwoordiging.